व्हिन्सेंट व्हान गॉग

व्हिन्सेंट व्हान गॉग याच्या जीवनावर आधारीत ’लस्ट फॉर लाईफ’ या इंग्रजी कादंबरीचा हे पुस्तक म्हणजे स्वैर अनुवाद आहे.
माधुरी पुरंदरेंनी केलेल अनुवाद चांगला आहे. काहीवेळा इंग्रजी वाक्यरचनेचा प्रभाव जाणवतो. पण व्हान गॉगचं आयुष्यचं असं आहे की आपणही झपाटल्यासारखे वाचत जातो.
 कादंबरी सुरू होते ती त्याच्या पहिल्या प्रेमापासून.
वय वर्षे २२..... ते वय वर्षे ३९.... हा प्रवास यात आहे.

आपण नुसती कादंबरी वाचून दमून जातो. हा माणूस कसा जगला असेल , देव जाणे.
हा झपाटलेला होता. दर क्षणी जे जे जाणवत होतं, करावंसं वाटत होतं, त्याच्याशी प्रामाणिक होता.
उर्सुलाला केवळ पाहण्यासाठी तो रात्र रात्र चालत होता.
बोरीनाजमधल्या कामगारांसाठी तो त्यांच्यातला एक होऊन राहिला. त्यांच्यासारखा जगला.

पॅरीसमधे असताना इंप्रेशनिस्ट चित्रकारांसाठी एक कॉलनी काढायची ठरवली, सगळी योजना पूर्ण झाल्यावर त्याचं आतलं मन म्हणालं, यात तुला चित्र काढायला वेळ मिळत ्नाहीये, तुला चित्र काढायची आहेत. ते जाणवलं त्या क्षणी त्याने ती योजना सोडून दिली.
 आणि सूर्याच्या ध्यासानं आर्ल मधे गेला. वेड्यासारखी उन्हातान्हात, तहान भूक विसरून, चित्रं केली. पेटत्या सूर्याचा पिवळा रंग! त्याची चित्रे उजळून गेली.

 दिवस अन दिवस झपाटल्यासारखं काम, उपास आणि पेटतं ऊन... त्याला अपस्माराचा आजार जडला. कानात कसले कसले आवाज ऎकू यायला लागले. त्या झटक्यात एके दिवशी कान कापून त्याने प्रेयसीला नेऊन दिला.
 त्याला मानसीक रुग्णांच्या हॉस्पीटल मधे राहायला लागलं. जरा बरं वाटल्यावर त्याने पुन्हा चित्रं सुरू केली.

........................... ओव्हेरला असताना त्या झटक्यामधे त्याने स्वत:वर गोळी चालवली. वय फक्त ३९ वर्षं.

या सगळ्या काळात त्याच्यावर आपुलकीचं छत्र धरून होता तो त्याचा धाकटा भाऊ तेओ! त्याने व्हिन्सेंटला जपलं, त्याला पैसा पुरवला, सोबत केली, त्याच्यावर आभाळभर माया केली. व्हिन्सेंट व्हान गॉगनं आपल्या भावाला सातत्याने अनेक पत्रे लिहिली. पुस्तकातला बराच भाग पत्रांवर आधारीत आहे.

 व्हान गॉग हा असला कलंदर माणूस होता. जे केलं ते त्याने जीव ओतून केलं. सुरूवातीला आयुष्याच्या अनेक आघाड्यांवर त्याला अपयश आलं. काही करत असो, तो जगण्याचा अर्थ शोधत होता. चित्र काढताना त्या माणसांचं मन दाखवण्याचा प्रयत्न करत होता, त्याचं आजवरचं आयुष्य, त्याची सुखं, त्याची दु:खं, सारंचं त्याला चित्रातून व्यक्त करायचं असे. त्याने शेकडो अभ्यासचित्रं केली. चित्रकलेचं औपचारिक शिक्षण न घेतलेला हा माणूस वयाच्या सत्ताविसाव्या वर्षी यात पडला. झपाटल्यासारखं काम करून ठेवलं आहे. त्याला चित्रात सूर्य हवा म्हणून तो पेटत्या उन्हाच्या आर्लमधे गेला आणि उन्ह भोगायचं आणि मग चित्रात उतरवायचं म्हणून डोक्यावर टोपीदेखील घेतली नाही.उन्हाने त्याचे केस जळून गेले.
 त्याच्या हयातीत त्याची बोटावर मोजण्याइतकीच चित्रं विकल्या गेली असतील. त्याच्या वाट्याला दारिद्र्य, उपास, उपेक्षा, हेटाळणीच आली. ते सगळं पचवून हा माणूस चित्रं काढत होता.

  सध्या काहीही वाचत असले, ऎकत असले की मनात येतं या व्यक्तीचा ’बाई’ कडॆ पाहण्याचा दृष्टीकोन कसा आहे? याच्या जगण्यात बाईचं स्थान काय आहे?

  उर्सुला काय आणि के काय दोघींनीही त्याचं प्रेम झिडकारलं. ख्रिस्तीनचा त्याने स्वीकार केला आणि तिच्याशी लग्न करायचं ठरवलं, हे मला खूप महत्त्वाचं वाटलं. त्याने तिला लग्नाच्या बायकोचा दर्जा देऊ केला. आणि तिचं मूल , स्वत:चं म्हणून स्वीकारलं.तिला मॉडेल म्हणून बसता यावं यासाठी तो सकाळी लवकर उठून घरकामही करत असे. मार्गेट बरोबरही त्याचं लग्न होऊ शकलं नाही. रॅचेल आर्लेझियन दिवसात त्याला सोबत होती.
  त्याला मॉडेल देखील शेतकरी, विणकर बायका/ माणसं आवडत. खरी ओबडधोबड माणसं काढायला त्याला आवडत.

 पण तो काय आणि त्याचे इंप्रेशनिस्ट मित्र काय, त्यांच्या आयुष्यात महत्त्वाचं काय होतं तर चित्र आणि चित्रंच. बायकांच्या शरीरामुळे किंवा प्रेमामुळे कॅनव्हासवरचे रंग अधिक अस्सल होणार असतील तर तेव्हढ्यासाठीच त्यांना बायका हव्या होत्या. (अर्थात हे दीडशे वर्षांपूर्वीचे दिवस आहेत./होते.)

 अध्यात्मात बायका म्हणजे मुक्तीच्या मार्गातली धोंड म्हणून त्यांना दूर ठेवा, आधुनिकतेत बायकांमुळे व्यक्त होण्यात विविध भावछटा येणार आहेत म्हणून त्यांना जवळ करा. दोन्हीकडे त्या केवळ साधनच आहेत की काय?

  पुस्तक वाचायलाच हवं. कलाकाराची कलेविषयीची ओढ काय असते याचा एक अंदाज येऊ शकेल.

व्हिन्सेंट व्हान गॉग,
 लेखक -- आयर्व्हिंग स्टोन
अनुवाद -- माधुरी पुरंदरे
पुरंदरे प्रकाशन

आवृत्ती दुसरी -- मूल्य २०० रू.
पाने - ३२६